Badanie opinii przeprowadzone w lipcu i sierpniu 2026 roku na zlecenie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego pokazuje jak mieszkańcy Małopolski Zachodniej postrzegają proces sprawiedliwej transformacji. Badaniem objęto 656 osób, z którymi przeprowadzono wywiady telefoniczne.

Korzyści i obawy związane z transformacją

Najczęściej wskazywaną przez badanych korzyścią wynikającą ze sprawiedliwej transformacji jest poprawa stanu środowiska i jakości powietrza. Odpowiedź tę wybrało prawie 78% badanych. Kolejne miejsca zajęły rozwój odnawialnych źródeł energii (42% badanych) oraz modernizacja infrastruktury (35% badanych).

Mieszkańcy dostrzegają pozytywny wpływ transformacji na jakość życia i ochronę środowiska. Stwierdzenie odnoszące się do tych korzyści uzyskało średnią ocenę 4,0 w pięciopunktowej skali.

Natomiast więcej ostrożności mieszkańcy wykazują w ocenie skuteczności podejmowanych działań. Przekonanie, że przyniosą one oczekiwane rezultaty, otrzymało średnią ocenę 3,3 w skali od 1 do 5.

Transformacja jest zatem postrzegana przez badanych mieszkańców przede wszystkim przez pryzmat poprawy jakości powietrza i rozwoju odnawialnych źródeł energii. Mieszkańcy zauważają korzyści wynikające ze zmian, ale nie mają jeszcze pełnego przekonania, czy obrany kierunek oraz sposób realizacji transformacji pozwolą osiągnąć zakładane cele.

Największe obawy badanych mieszkańców dotyczą wzrostu kosztów życia oraz konieczności ponoszenia dodatkowych wydatków przez gospodarstwa domowe. Wskazało na nie 66% respondentów. Znacznie rzadziej wymieniano ryzyko zamykania przedsiębiorstw, którego obawia się 26% badanych.

Skąd mieszkańcy czerpią informacje na temat sprawiedliwej transformacji?

Podstawowym źródłem informacji o sprawiedliwej transformacji jest Internet. Korzysta z niego w tym celu 81% mieszkańców. Pozostałe wskazywane źródła to:

• Telewizja - 53%,
• Znajomi i rodzina - 17 %,
• Prasa lokalna - 15%,
• Szkoła/miejsce pracy - 10%,
• Radio - 8%,
• Urząd gminy - 5,7%.

Dominująca rola Internetu ułatwia szybki dostęp do informacji, ale może również zwiększać ryzyko zetknięcia się z treściami nierzetelnymi, niepełnymi lub sprzecznymi.

Na uwagę zasługuje niewielki udział samorządów lokalnych jako źródła wiedzy o transformacji. Samorządy realizują liczne inwestycje finansowane ze środków Unii Europejskiej, w tym z Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, dlatego dysponują wiedzą, którą mogą przekazywać mieszkańcom w przystępny i wiarygodny sposób. Jest to szczególnie istotne, ponieważ sami mieszkańcy przypisują władzom samorządowym kluczową rolę w całym procesie.

Kluczowa rola samorządów

Sprawiedliwa transformacja angażuje wiele instytucji i grup społecznych. Na jej przebieg wpływają regulacje Unii Europejskiej i państwa, działania samorządów, aktywność przedsiębiorców, środowiska naukowego oraz samych mieszkańców.

Zdaniem 77% respondentów największą rolę w tym procesie powinny odgrywać władze samorządowe. Na kolejnych miejscach znaleźli się:

• mieszkańcy – 68%,
• rząd – 34%,
• instytucje naukowe – 30%,
• przedsiębiorcy – 26%.

Tak wysokie oczekiwania wobec samorządów mogą wynikać między innymi z bezpośredniej widoczności realizowanych przez nie przedsięwzięć. Ponad 60% badanych dostrzega inwestycje związane z transformacją prowadzone na terenie swojej gminy.

Wyniki pokazują, że mieszkańcy oczekują od samorządów nie tylko realizacji konkretnych inwestycji, lecz także wyjaśniania zachodzących zmian, prowadzenia dialogu oraz dostarczania rzetelnych informacji.

Znajomość tematyki sprawiedliwej transformacji

Poziom wiedzy mieszkańców na temat sprawiedliwej transformacji jest zróżnicowany. Część respondentów dobrze zna jej podstawowe założenia (34% badanych), natomiast znaczna grupa ma jedynie ogólne informacje (37% badanych) albo nie zetknęła się wcześniej z tym zagadnieniem (9% badanych).

Prawie połowa mieszkańców deklaruje słabą znajomość tematu lub całkowity brak wiedzy na jego temat. Wskazuje to na potrzebę dalszych działań informacyjnych i edukacyjnych, prowadzonych prostym językiem oraz odnoszących się do konkretnych zmian zachodzących w najbliższym otoczeniu mieszkańców.

Wnioski i perspektywy

Skuteczna realizacja sprawiedliwej transformacji wymaga społecznego poparcia, które powinno opierać się na dostępie do rzetelnych informacji oraz świadomym udziale mieszkańców w procesie zmian.

Badanie ujawniło wyraźną lukę informacyjną. Konieczne jest zatem wzmocnienie komunikacji, szczególnie na poziomie lokalnym oraz lepsze wyjaśnianie celów, planowanych działań i spodziewanych efektów transformacji.

Nie można również pomijać obaw związanych ze wzrostem kosztów życia. Transformacja będzie postrzegana jako rzeczywiście sprawiedliwa tylko wtedy, gdy jej koszty nie zostaną przeniesione przede wszystkim na gospodarstwa domowe, a mieszkańcy będą mogli odczuć jej konkretne korzyści.